Mısır ve İsrail, 17 Eylül 1978’de Camp David’de iki çerçeve metni imzaladı. Bunlardan biri Mısır-İsrail barış antlaşmasının koşullarını belirledi. Diğeri Batı Şeria ve Gazze’de geçici Filistin öz yönetimi önerdi. İlki bir antlaşmayla sonuçlandı ve Mısır ile İsrail arasındaki savaşı sona erdirdi. İkincisi nihai bir anlaşmaya ulaşmadı.
İki sürecin tarafları ve koşulları farklıydı. Sonuçları da farklı oldu. Her biri ayrı ayrı incelenmelidir.
Ne imzalandı
Yale Avalon Project her iki metni de sunuyor. “Mısır ile İsrail Arasında Bir Barış Antlaşmasının Akdedilmesine İlişkin Çerçeve”, antlaşma için bir takvim belirledi. Ayrı bir metin olan “Orta Doğu’da Barış İçin Çerçeve” ise Batı Şeria ve Gazze için geçici bir plan önerdi.
ABD Dışişleri Bakanlığının Tarihçi Ofisi, ABD’nin rolünü açıklıyor. Enver Sedat ile Menahem Begin yolu açmıştı. Carter ekibi, bu açılımı yazılı bir plana dönüştürmelerine yardımcı oldu. Toplantıda barış antlaşması tamamlanmadı. Bunun yerine, antlaşmayı ortaya çıkaran görüşmelerin yapısı belirlendi.
Mısır süreci neden işledi
Mısır-İsrail sürecinde iki hükümet ve sınırları açıkça belli bir toprak parçası vardı. Süreç ayrıca her iki tarafa da belirli yükümlülükler verdi. İsrail Sina’dan çekilecekti. Mısır İsrail’i tanıyacak ve resmi ilişkiler kuracaktı. Her iki taraf da üzerinde uzlaşılan güvenlik koşullarını kabul edecekti. Bu görüşmeler 1979 barış antlaşmasını ortaya çıkardı.
Antlaşma iki toplum arasında sıcak ilişkiler kurmadı, ancak yeni bir Mısır-İsrail savaşını önledi. Her iki hükümet de yazılı yükümlülüklerinden sorumlu tutulabiliyordu. Güvenlik planı ayrıca anlaşmayı uygulamaları için bir yol sundu.
Filistin özerkliği süreci neden tıkandı
Batı Şeria ve Gazze çerçevesi beş yıllık bir geçiş dönemi önerdi. Seçilmiş bir organ sınırlı yerel yönetim sağlayacaktı. Plan, Mısır, İsrail, Ürdün ve Filistinli delegeler arasında görüşmeler yapılmasını öngörüyordu. Egemenlik ve nihai sınırlar açıkta bırakıldı. FKÖ taraf değildi. Ürdün sürece katılmayı reddetti. Filistinli liderler çerçevenin yeterince ileri gitmediğini söyledi.
“Bölge sakinlerine tam özerklik” ifadesi, egemen bir Filistin devleti vaadi değil, öz yönetim anlamına geliyordu. Bu boşluk, tarafların temel siyasi sorunu açıkta bırakırken bir çerçevede uzlaşmasına yardımcı oldu.
Camp David ne sağladı
Anlaşmalar, ilk Arap-İsrail barış antlaşmasını mümkün kıldı. İsrail Sina’dan çekildi. Mısır İsrail’i tanıdı ve resmi ilişkiler kurdu. Her iki taraf güvenlik yükümlülüklerini kabul etti. Barış, yıllar boyunca yaşanan ağır bölgesel gerilimlere rağmen korundu.
Zirve, daha sonraki ABD diplomasisini de şekillendirdi. Liderler önce bir çerçevede uzlaştı. Ekipler daha sonra antlaşma koşullarını ve adımlarını yazdı. Bu yöntem görüşmeleri düzenleyebildi. Açıkta bırakılan konularda ise anlaşmayı zorla sağlayamadı.
Ne sağlamadı
Filistin çerçevesi egemenlik sorununu çözmedi, bir Filistin devleti kurmadı ve Batı Şeria ile Gazze için işleyen bir öz yönetim planı oluşturmadı. FKÖ sürecin dışındaydı ve gerekli diğer taraflar katılmayı reddetti. Bu boşluklar çerçeveyi başından itibaren sınırladı.
Filistin çerçevesi, kamuya açık bir belge olarak hâlâ önem taşıyor. Öz yönetimi ve belirli bir geçiş dönemini resmi görüşmelerin gündemine soktu. Ancak taraflar nihai hedef üzerinde uzlaşmadı. Süreç ayrıca bu hedefe ulaşmak için gerekli kişileri de içermiyordu.
İki süreç ne gösteriyor
İki süreçten biri kalıcı bir sonuç, diğeri ise tamamlanmamış bir plan ortaya çıkardı. Mısır-İsrail süreci, toprağın iadesini iki tarafın açık yükümlülükleriyle birleştirdi. Filistin sürecinde üzerinde uzlaşılmış nihai koşullar ve kilit taraflar yoktu. Bu iki örnekten hiçbiri, gelecekteki her anlaşmanın ne sonuç vereceğini gösteremez.