Tanınma siyasi ve hukuki bir eylemdir, bir hükümetin demokratik veya meşru olduğunun kanıtı değildir. Rodezya’nın tarihi, dışarıdan tanınmanın temsili seçimlerden veya eşit siyasi haklardan yoksun bir yönetimi düzeltemeyeceğini gösterir. Filistin devletinin tanınmasıyla yapılacak bir karşılaştırma, tanınmanın neyi başarabileceğini sınayabilir, ancak bunun için iki vaka arasındaki önemli farklılıklar görünür kalmalıdır.
Tanınmanın tek başına yanıtlayamayacağı soru
Tanınma diplomasiyi ilerletebilir, ancak tek başına hesap verebilir bir hükümet oluşturmaz, silahlı grupları silahsızlandırmaz veya seçimleri yeniden başlatmaz. Bu nedenle OZJF, mevcut liderlik altındaki bir Filistin devletinin tanınmasının somut yönetişim koşulları üzerinden değerlendirilmesi ve bu koşulların yerine geçecek bir unsur olarak görülmemesi gerektiğini savunmaktadır.
Rodezya’da ne oldu
1965’te Ian Smith liderliğindeki Güney Rodezya’nın beyaz azınlık hükümeti Britanya’dan ayrıldı ve kendi başına hükmettiğini ilan etti. BM bunu Tek Taraflı Bağımsızlık İlanı olarak adlandırdı. Rodezya’da:
- çoğunluğu zor kullanarak yöneten küçük bir grup,
- açık bir seçim sisteminin yokluğu,
- çoğunluğun iktidara gelmesi için hiçbir yasal yolun bulunmaması ve
- yöneticileri iktidarda tutmak için kullanılan siyasi şiddet geçmişi vardı.
Birkaç dost hükümet Rodezya’yı tanıdı. BM Güvenlik Konseyi ise tanımadı. Konsey 1965’te 216 sayılı Kararla bütün devletlere rejimi tanımama çağrısında bulundu. 1968’de 253 sayılı Karar kapsamlı ve bağlayıcı yaptırımlar getirdi. Rejimin dış dünyayla bağlantısı kesildi, ardından müzakerelere zorlandı. Ülke 1980’de Lancaster House Anlaşması kapsamında Zimbabve olarak yeniden doğdu.
Irk, Rodezya için arızi değil merkezi bir unsurdu. Yapısal ders daha dardır: Dost hükümetlerin diplomatik desteği, çoğunluğa iktidara gelmek için eşit bir yol tanımayan azınlık yönetimini meşrulaştıramadı. Uluslararası tanınma ve ülke içindeki meşruiyet ayrı sorular olarak kaldı.
Sınamayı Filistin devletine uygulamak
Bu ayrımı Filistin devletine uygulamak, güncel yönetişime ilişkin birkaç soruyu gündeme getirir:
- Filistin Yönetimi 2006’dan bu yana yasama seçimi yaptı mı? Hayır. BBC’ye göre en son planlanan seçim 2021’de iptal edildi.
- Filistin Yönetimi, tutuklu ve şehit fonundan İsraillilere yönelik saldırıların ağırlığıyla orantılı ödemeler yapmayı sürdürüyor mu? Evet. ABD Dışişleri Bakanlığının 2024 Taylor Force Yasası raporu en güncel resmî Amerikan bulgusudur.
- ABD’nin Yabancı Terör Örgütü olarak tanımladığı Hamas Gazze’yi kontrol ediyor mu? Evet. 2006 seçimini kazandı, 2007’de Gazze’yi zorla ele geçirdi ve o tarihten bu yana bütün seçimleri iptal etti.
- Yakın tarihli Filistin kamuoyu araştırmaları Hamas’a güçlü desteğin sürdüğünü gösteriyor mu? Evet. Filistin Politika ve Anket Araştırmaları Merkezi tarafından 2024’e uzanan dalga anketlerine bakılabilir.
Vakalar eşdeğer değildir. Rodezya, Siyah çoğunluğun siyasi iktidarını engellemek için kurulmuş bir beyaz azınlık devletiydi. Filistin kurumları ise çatışma, işgal, başarısız müzakereler ve iç bölünmeden oluşan farklı bir tarihten doğmuştur. Daha dar benzerlik bir meşruiyet sorunudur: Filistin Yönetiminin güncel bir seçim yetkisi yoktur, Hamas ise Gazze’yi zor kullanarak yönetmekte ve terör örgütü olarak tanımlanmayı sürdürmektedir.
Bu karşılaştırmanın savunmadığı görüşler
Bu karşılaştırma Filistinli sivillere, gelecekte Filistinlilerin kendi kendini yönetmesine veya iki devletli bir sonuca karşı bir argüman değildir. Rodezya, İsrail-Filistin çatışmasının çözümü için bir şablon da sunmaz.
Daha dar bir uyarıyı destekler: Tanınma, mevcut Filistin yönetim kurumlarının temsil niteliği taşıdığının, barışçıl olduğunun veya silahlı grupları kontrol edebildiğinin kanıtı olarak görülmemelidir. Bu soruların her biri kendi koşullarını ve kanıtlarını gerektirir.
Benzetmenin makul biçimde gösterebileceği şey
Tanınma diplomasiye hizmet edebilir, ancak seçimlerin, hesap verebilir kurumların veya silahlı gruplar üzerindeki denetimin yerini alamaz. Rodezya, dış diplomatik muamele ile iç meşruiyet arasındaki boşluğu gösterir. Tarihsel vakaları aynı kılmaz ve benzetmeden bundan fazlasını kanıtlaması istenmemelidir.
Bu sayfada kullanılan kaynaklar
- Encyclopaedia Britannica: Tek Taraflı Bağımsızlık İlanı (Rodezya, 1965)
- BM: 216 sayılı Güvenlik Konseyi Kararı (1965)
- BM: 253 sayılı Güvenlik Konseyi Kararı (1968)
- Encyclopaedia Britannica: Lancaster House Anlaşması (1979–80)
- BBC: Abbas Filistin seçimlerini erteledi (Nisan 2021)
- ABD Dışişleri Bakanlığı: Taylor Force Yasası Raporu (2024)
- ABD Dışişleri Bakanlığı: Yabancı Terör Örgütleri listesi
- PCPSR: Filistin kamuoyu araştırması, 94. dalga (Aralık 2024)