Netanyahu Hükümetinin Savaş Dönemindeki Tutumuna Yönelik Dürüst Eleştiri

İsrail’in varlığını desteklemek, hükümetinin aldığı her kararı onaylamayı gerektirmez. Başbakan Benjamin Netanyahu ve koalisyonu, 7 Ekim öncesindeki bölünmeler, o gün yaşanan güvenlik başarısızlığı, savaştan önce Hamas’a yönelik politika, aşırılıkçı koalisyon ortakları, yerleşimci şiddeti, rehine müzakereleri ve insani yardım erişimi konusunda somut ve belgelenmiş eleştirilerle karşı karşıya. OZJF, savaşın soykırım niteliğinde olduğu iddiasını reddederken İsrail’in tutumunun ve liderliğinin yine de incelenmesi gerektiğini kabul ediyor.

Yargı reformu savaştan önce ülkeyi böldü

2023’te koalisyon bakanları Yariv Levin ve Simcha Rothman kapsamlı bir yargı reformunu gündeme getirdi. Plan, Knesset’teki salt çoğunluğun Yüksek Mahkemenin kilit kararlarını geçersiz kılmasına izin verecekti. Yüz binlerce İsrailli haftalar boyunca protesto gösterileri düzenledi. Yedek askerler göreve gelmeyi bırakacakları uyarısında bulundu. Eski güvenlik yöneticileri, bu mücadelenin dikkati gerçek tehditlerden uzaklaştırdığını söyledi.¹²

İsrail 7 Ekim’e gelindiğinde derinden bölünmüştü. Ana akım İsrail basını ve emekli savunma yetkilileri, anlaşmazlığın ulusal bütünlüğü ve askerî hazırlığı zayıflattığı konusunda uyarıda bulunmuştu.²

7 Ekim ve sorumluluk meselesi

Hamas saldırısı İsrail’de yaklaşık 1.200 kişinin ölümüne yol açtı ve 251 kişiyi rehin aldı. Bu, Holokost’tan bu yana Yahudiler için en kötü gündü.³ Aynı zamanda Netanyahu’nun yönetimi sırasında ve uzun süredir desteklediği bir güvenlik doktrini altında gerçekleşti.

İsrailli askerî ve istihbarat yöneticileri kişisel sorumluluğu kabul etti. Eski IDF Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi ile eski Shin Bet Başkanı Ronen Bar istifa etti ve başarısızlığın sorumluluğunu üstlendiklerini söyledi.⁴ Netanyahu aynı şekilde davranmadı. Kapsamlı bir devlet soruşturma komisyonunun savaş sonrasına bırakılması gerektiğini söyledi. Times of Israel ve Haaretz dâhil olmak üzere siyasi yelpazenin farklı kesimlerinden İsrailli yorumcular, daha erken ve daha kapsamlı bir açıklama yapması için ona çağrıda bulundu.⁵

Savaştan önce Hamas’a aktarılan Katar parası

Netanyahu hükümetleri yıllarca Katar’ın Gazze’ye bavullarla nakit para göndermesine izin verdi. Açıklanan amaç, Hamas’ı sakin tutmak ve Gazze’yi Batı Şeria’dan ayırmaktı. 7 Ekim’den sonraki İsrail haberleri, üst düzey yetkililerin politikanın riskli olduğu ve Hamas’ın güçlenmesine yardımcı olduğu yönünde uyarıda bulunduğunu gösterdi. Times of Israel ve Reuters belge izini ortaya koydu.⁶⁷

Netanyahu hükümetleri bu politikayı benimsedi ve sürdürdü. Birçok İsrailli eleştirmen şimdi bunu büyük bir stratejik hata olarak nitelendiriyor.

Maliyeti olan aşırı sağ koalisyon

Netanyahu iktidarda kalmak için 2022 koalisyonunu Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich ile kurdu. Her ikisi de İsrail cumhurbaşkanı, muhalefet liderleri ve ABD hükümeti tarafından kınanan kamuya açık açıklamalarda bulundu. Smotrich’in Mart 2023’te bir Filistin kasabasının yok edilmesini savunan sözleri, ABD Dışişleri Bakanlığından alışılmadık ölçüde açık bir tepki aldı.⁸ Ben-Gvir’in sivil grupları silahlandırma çabaları ve hassas kutsal mekânlara yaptığı ziyaretler, İsrail’in kendi güvenlik kurumlarının uyarılarına yol açtı.⁹

Bu kişilerin açıklamaları ve eylemleri İsrail’in itibarına zarar verdi ve ülkenin meşru güvenlik iddialarını koalisyonun en aşırı söyleminden ayırmayı zorlaştırdı.

Yerleşimci şiddeti ve Batı Şeria politikası

Batı Şeria’da yerleşimcilerin Filistin köylerine yönelik saldırıları 7 Ekim’den sonra keskin biçimde arttı. Biden yönetimi 2024’ün başlarında bazı şiddet yanlısı yerleşimcilere yaptırım uyguladı. Trump yönetimi daha sonra bu kararları kaldırdı, ancak her iki partiden ABD’li yetkililer saldırıları durdurmak için İsrail’e daha fazlasını yapması yönünde baskı uyguladı.¹⁰¹¹ İsrailli insan hakları grupları ve ana akım gazeteler, polis ve askerlerin müdahale etmeden beklediği vakaları bildirdi. İsrail’in kendi başsavcısı daha fazla kovuşturma yapılması için baskı uyguladı.¹²

İsrail’i desteklemek, hükümetinden Filistinli sivillere yönelik şiddeti İsrail hukuku uyarınca soruşturmasını ve kovuşturmasını talep etmekle bağdaşır.

Rehine anlaşmaları ve insani yardım

Rehine aileleri, eski güvenlik yöneticileri ve İsrail kamuoyunun geniş kesimleri, Netanyahu’yu rehineleri eve getirebilecek anlaşmalar konusunda fazla yavaş hareket etmekle suçladı. Reuters ve Wall Street Journal haberleri, Netanyahu’nun güvenlik yöneticilerinin kabul etmeye hazır olduğu koşulları engellediği kabine içi ayrışmaları ayrıntılarıyla aktardı.¹³¹⁴

ABD hükümeti sınır geçişlerini açması ve gıda, su ile yakıt akışını artırması için İsrail’e defalarca baskı yaptı. Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve daha sonra Trump yönetimi yetkilileri, insani yardım erişimi konusunda İsrail’i kamuoyu önünde uyardı.¹⁵ İsrail’in tepkisinin yeterliliği ve tutarlılığı, meşru eleştiri konuları olmayı sürdürüyor.

Basındaki eğilim üzerine

Netanyahu’ya yönelik eleştiri, antisemitizmin keskin biçimde arttığı daha geniş bir ortamda da yer alıyor. ADL ve AJC, 7 Ekim’den sonra Amerika Birleşik Devletleri ile Avrupa’da antisemitik olayların tarihî düzeylere ulaştığını kaydetti¹⁶¹⁷. Pew Research Center, savaşa ve medyaya yönelik kamuoyu tutumlarındaki derin ayrışmaları belgeliyor¹⁸. Bunların hiçbiri İsrail politikasına yönelik somut eleştirileri geçersiz kılmaz. Ancak eleştiri, hükümetin tutumundan Yahudiler veya İsrail’in var olma hakkı hakkında toplu iddialara kaydığında dikkatli olmayı gerektirir.

Sonuç

Savaş İsraillilere ve Filistinlilere ağır zarar verdi. İsrail, var olma ve halkını kendisini yok etmeye kararlı silahlı gruplara karşı savunma hakkını koruyor. Bu hak, seçilmiş liderlerinin kararlarını inceleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Netanyahu hükümetinin belgelenmiş başarısızlıklarını eleştirmek, güvenilir bir İsrail yanlısı savı terk etmek yerine güçlendirir.

Kaynaklar